ĐƯỢC MIỄN HỌC PHÍ, VÌ SAO NHIỀU ĐỨA TRẺ VẪN PHẢI BỎ HỌC?
Từ năm học 2025-2026, học sinh phổ thông tại các trường công lập trên cả nước được miễn học phí. Đây là một bước tiến quan trọng giúp giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình. Thế nhưng, với nhiều đứa trẻ có hoàn cảnh khó khăn, được miễn học phí vẫn chưa đủ để các em có thể tiếp tục đến trường. Bởi đằng sau quyết định nghỉ học đôi khi là cả một câu chuyện dài về tư duy, những cuộc mưu sinh và những cơ hội mà các em buộc phải đánh đổi.
Miễn học phí không có nghĩa là đi học không còn tốn tiền
Theo Khảo sát mức sống dân cư năm 2024 của Cục Thống kê, chi tiêu bình quân cho giáo dục và đào tạo của một người đi học tại Việt Nam là hơn 9,5 triệu đồng/năm. Trong đó, học phí và chi phí học trái tuyến chiếm 41,1%, học thêm chiếm 21,4%, cùng nhiều khoản chi khác phục vụ việc học tập. Dù những số liệu này được ghi nhận trước khi chính sách miễn học phí phổ thông toàn quốc có hiệu lực, chúng vẫn cho thấy học phí chỉ là một phần trong tổng chi phí giáo dục mà gia đình phải gánh vác. Bên cạnh học phí, một đứa trẻ vẫn cần sách vở, đồng phục, dụng cụ học tập, phương tiện đi lại, thiết bị và Internet để học tập. Với nhiều gia đình, đó là những khoản chi có thể chuẩn bị từ đầu năm học. Nhưng với những gia đình thu nhập bấp bênh, việc mua một bộ đồng phục mới, sửa chiếc xe đạp hay duy trì kết nối Internet cho con cũng có thể trở thành nỗi lo.
Đặc biệt, khi gia đình gặp biến cố như cha mẹ mất việc, đau ốm, nợ nần hoặc mùa màng thất bát, những khoản chi cho việc học có thể phải nhường chỗ cho nhu cầu sinh hoạt trước mắt. Bởi vậy, miễn học phí giúp một đứa trẻ giảm bớt rào cản để đến trường, nhưng chưa chắc đã giải quyết được tất cả những khó khăn khiến em phải nghỉ học giữa chừng.
Khi đồng tiền kiếm được hôm nay trở nên cấp thiết hơn tương lai của việc học
Có một nguyên nhân khiến nhiều đứa trẻ phải nghỉ học mà đôi khi chúng ta ít nhắc đến: Đi học cũng đồng nghĩa với việc các em không thể dành thời gian ấy để kiếm tiền phụ giúp gia đình. Theo kết quả Điều tra về thực trạng trẻ em tham gia lao động và lao động trẻ em năm 2023 do Cục Thống kê thực hiện với sự hỗ trợ của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Việt Nam có khoảng 731.600 trẻ em từ 5-17 tuổi tham gia lao động. Trong đó, hơn 403.000 em không còn đi học hoặc chưa từng được đến trường. Đằng sau những con số ấy là nhiều hoàn cảnh khác nhau. Có em phụ giúp cha mẹ làm ruộng, làm vườn, buôn bán. Có em đi làm thuê, làm công nhân khi còn rất trẻ. Cũng có những đứa trẻ phải ở nhà chăm em để cha mẹ có thể đi làm kiếm sống.
Với một gia đình còn đang chật vật lo từng bữa ăn, việc con có thể kiếm được một khoản tiền hôm nay đôi khi mang ý nghĩa thiết thực hơn những cơ hội mà tấm bằng tốt nghiệp có thể đem lại trong nhiều năm tới. Không phải cha mẹ nào cũng muốn con nghỉ học. Trái lại, nhiều người cố gắng mưu sinh cũng chỉ mong con được học hành đến nơi đến chốn. Nhưng khi những khoản nợ đến hạn, khi trong nhà có người đau ốm, khi thu nhập của cả gia đình không đủ trang trải cuộc sống, việc tiếp tục cho con đi học trở thành một lựa chọn khó khăn. Có những đứa trẻ không phải lựa chọn giữa đi học và đi chơi, mà là giữa đi học và đi làm để cùng gia đình vượt qua những khó khăn trước mắt. Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến vòng xoáy nghèo đói có nguy cơ tiếp diễn qua nhiều thế hệ. Khi phải rời trường lớp quá sớm, các em có thể mất đi cơ hội tiếp cận kiến thức, kỹ năng và những lựa chọn nghề nghiệp tốt hơn trong tương lai.
Khi việc học trở nên quá khó, những đứa trẻ dần mất động lực đến trường
Không phải tất cả những đứa trẻ bỏ học đều vì gia đình quá khó khăn. Theo Điều tra lao động trẻ em năm 2023, trong nhóm trẻ không đi học và tham gia lao động được khảo sát, 59,9% cho biết nguyên nhân chủ yếu liên quan đến việc không thích đi học hoặc học kém. Nhưng đằng sau câu trả lời ấy còn có những câu hỏi đáng suy nghĩ. Vì sao các em không còn thích đến trường? Vì sao việc học ngày càng trở nên khó khăn? Và trước khi quyết định nghỉ học, các em đã có cơ hội nhận được sự hỗ trợ cần thiết hay chưa? Một đứa trẻ không có điều kiện học thêm, thiếu thiết bị học tập hoặc không có người hướng dẫn ở nhà có thể dần không theo kịp bài học. Những lỗ hổng kiến thức tích tụ qua từng năm khiến kết quả học tập sa sút. Khi liên tục nhận điểm thấp, không hiểu bài hoặc cảm thấy thua kém bạn bè, trẻ dễ mất dần sự tự tin và hứng thú đến trường.
Với những đứa trẻ có cha mẹ đi làm ăn xa, lớn lên cùng ông bà hoặc phải phụ giúp gia đình, việc duy trì thời gian và môi trường học tập ổn định lại càng khó khăn hơn.
Những khoảng trống trong kiến thức nếu không được bù đắp kịp thời có thể khiến trẻ ngày càng xa rời việc học. Đến một lúc nào đó, nghỉ học không còn là quyết định đột ngột, mà là kết quả của một quá trình dài các em dần mất đi niềm tin vào khả năng học tập của chính mình. Vì thế, để giữ một đứa trẻ ở lại trường, đôi khi điều em cần không chỉ là một khoản hỗ trợ tài chính, mà còn là một lớp học, một người thầy kiên nhẫn hướng dẫn, hay đơn giản là có ai đó giúp em nhận ra mình vẫn có thể học tốt hơn mỗi ngày.
Vì vậy, để một đứa trẻ không phải bỏ học, hỗ trợ học phí thôi là chưa đủ. Các em cần được san sẻ những chi phí học tập thiết yếu, có thêm điều kiện và phương tiện để tự học, được tiếp cận những kiến thức, kỹ năng cần thiết và có những người lớn kiên trì đồng hành trong quá trình trưởng thành. Để những đứa trẻ có hoàn cảnh khó khăn không phải sớm gác lại việc học, cần nhiều hơn một suất học bổng. Đó còn cần sự chung tay của gia đình, nhà trường, thầy cô và cả cộng đồng, để cùng tạo nên một môi trường mà các em được quan tâm, được học hỏi và có thêm cơ hội phát triển.




Bình luận